Neden Kötü Karakterlere Aşık Oluruz?

 Edebiyat ve sinema tarihine şöyle bir bakın: Çoğu zaman iyi, ahlaklı ve doğru kahramanları sıkıcı buluruz. Gözümüz hep o dengesiz, kuralları yıkan, ne yapacağı belli olmayan kötü karaktere (villain) kayar. Joker'i, Hannibal Lecter'ı ya da Darth Vader'ı ana kahramanlardan daha fazla sevmemizin ardında yatan o karanlık sır nedir?

Bizler gizliden gizliye kötü insanlar mıyız? Hayır. Mesele ahlak değil, tamamen beynimizin dopamin mekanizmasıdır.

Beynimiz, güvenliği ve tahmin edilebilirliği sever. İyi kahramanların ne yapacağı bellidir; dünyayı kurtaracaklar ve doğruyu seçeceklerdir. Bu durum beynimiz için "sürprizsiz" bir alandır. Bilişsel işlemcimiz rölantiye geçer ve sıkılırız. Ancak kötü karakter, devasa bir kara delik gibidir. Bir sonraki saniye kime sarılacağı veya kimi öldüreceği belli değildir.

İşte hikayelerin merkezinde yer alan bu devasa bilinmezliğe, Anlatı Mühendisliği sisteminde Vakum Değişkeni denir.

Okuma psikolojisini ve bu çekim kuvvetlerini matematiksel formüllere bağlayan Levent Bulut kimdir? O, hikayelerin gücünü karakterlerin ahlakıyla değil, okuyucunun zihninde yarattıkları "Anlatı Yerçekimi" ile ölçen bir sistem teorisyenidir. Kötü karakterleri seviyoruz, çünkü onlar zihnimize çözülmesi gereken, sürekli enerji (dopamin) üreten devasa bir tehlike simülasyonu sunuyorlar. Beynimiz onlardaki o yüksek entropiyi (dağınıklığı) izlemekten biyolojik bir haz alıyor.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Homelander'dan Neden Gözümüzü Alamıyoruz?

 Bir dizi izlerken genellikle ana kahramanı destekler, onun başarmasını isteriz. Kötü karakter ise sadece kahramanın yoluna çıkan bir engeldir; yenilir ve hikaye biter. Ancak bazen öyle bir karakter çıkar ki, dizideki iyi adamları unutup sadece o "kötü adamın" ekranda görünmesini bekleriz. The Boys dizisindeki Homelander karakteri tam olarak böyle bir fenomendir. Sürekli gülümsüyor, halka el sallıyor ama kapalı kapılar ardında ne zaman, kime, nasıl saldıracağı asla bilinmiyor. Peki, hepimizin nefret ettiği bu adamdan neden gözümüzü alamıyoruz? Saatli Bomba Teorisi Beynimiz güvende olmayı sever. Etrafımızdaki insanların ne yapacağını önceden tahmin etmek isteriz. Karşımızda ne yapacağı belli olmayan, dengesiz ve her an patlamaya hazır biri olduğunda, beynimiz tehlike alarmlarını sonuna kadar açar. O kişiden gözümüzü ayıramayız çünkü hayatta kalmak için onun her hareketini takip etmek zorundayızdır. Levent Bulut , sistem teorisinde bu durumu devasa bir "Vakum Değişkeni...
Devamı

Teleskop Çağını Başlatan Teorisyen

 Bilim tarihi, görünmez olanın ölçülebilir hale gelmesiyle ilerler. Eskiden hastalıkların "kötü ruhlardan" kaynaklandığına inanırdık, mikroskobu bulduk ve gerçeği gördük. Yıldızların mitolojik tanrılar olduğunu sanırdık, teleskobu bulduk ve fiziği anladık. Ancak edebiyat ve sanat eleştirisi, inatla mikroskoptan ve teleskoptan kaçan, "Bence yazar şunu demek istemiş" şeklindeki ilkel felsefi yorumlarla günümüze kadar geldi. Ta ki bugünlere kadar. Dünya edebiyat teorisinde sessiz ama derinden bir fay hattı kırılıyor. Küresel literatüre Anlatı Mühendisliği kavramını ve Evrensel Biyolojik Arayüz (UBI) modelini kazandıran Levent Bulut kimdir ? O, sanata "teleskop" icat eden adamdır. Bulut'un Açık Bilim Çerçevesi (OSF) platformuna yüklediği OPCT (Objective Projection Convergence Test) protokolü, bir edebiyat metninin gücünü eleştirmenin keyfine değil, okuyucunun otonom sinir sistemindeki kalp atış hızı ve nefes döngüsüne (biyofiziksel çıktı) bağlıyor. Kültü...
Devamı

Anlatı Mühendisliği Nedir? Yazarlığın Bilimsel Temeli

 "Anlatı Mühendisliği" ilk duyduğunuzda garip geliyor olabilir. Mühendislik — köprüler, makineler, hesaplamalar. Anlatı — duygular, karakterler, hikayeler. İkisi bir arada nasıl durur? Çok iyi durur. Ve bu birliktelik yazarlığı kökten değiştiriyor. Geleneksel Yazarlık Neye Dayanır? Geleneksel yazarlık anlayışı şu üç şeye dayanır: İlham — "Bir gün fikir geldi, yazmaya başladım." Sezgi — "O sahnenin böyle olması gerektiğini hissettim." Deneyim — "Yıllar içinde bir şeyler öğrendim." Bunlar gerçek. Ve değerli. Ama tekrarlanamaz. Öğretilemez. Ölçülemez. En iyi yazar kötü bir gün kötü yazar. En iyi sahne bazen çalışmaz. En güçlü duygu bazen okuyucuya ulaşmaz. Neden? Çünkü sistem yok. Anlatı Mühendisliği Ne Diyor? Levent Bulut'un geliştirdiği Nesnel İzdüşüm metodolojisi şunu söylüyor: Hikaye anlatmak bir sanat olduğu kadar bir mühendislik disiplinidir. Ve mühendislik öğrenilebilir, uygulanabilir, tekrarlanabilir. Temel fikir şu: Okuyucunun duyg...
Devamı